Эмпатия

4
Эмпатия
Эмпатия
Огарков Владимир Федорович
эксперт ЭС “ACTUALIS“, автор ряда изданий Цифрового издательства “МЦФЭР-Казахстан”, к. м. н, доцент, г. Караганда
Адамгершілік қатынастардың психологиялық негізі эмоциялық эмпатия болып табылады, ол күйіну, тілектестік пен іс-әрекетке деген серпілістің үйлесімін білдіреді.

Қарым-қатынастағы әсерлер

Ауырсыну жай-күйімен қатар жүретін эмоциялық күйінулер медициналық бике мен пациенттің қарым-қатынасы тереңдігі мен деңгейіне толықтай әсер ететіні табиғи жайт. Бұл процесте оқиғаларға қатысушылардың арасында туындайтын, көбінесе әсерлер деп аталатындармен анықталатын  қабылдау мен түсіну маңызды рөл атқарады.

С. А. Мухина пациент пен медбикенің өзара әрекеттестігіне жағдай жасайтын бірқатар әсерлерді келтіреді [1].

Ореол әсері  медбикені   «пациентпен қауырт ынтымақтастық», тіпті оның қателіктері мен күмәндануларындағы ынтымақтастық аясында  оңды қабылдауы (бұл феноменді медициналық қызметкердің науқастар арасындағы еңбек сіңірілмеген және зиянды танымалдық ретінде сипаттауға болады) нәтижесінде туындайтын әсерленулер негізінде пациентте медбике қасиеттері мен сапалары туралы пікірдің қалыптасуымен сипатталады. Медбикенің өз сөзінде пациентке түсініксіз ғылыми терминдерді пайдалануының өзі  пациент үшін маңыздылық иллюзиясын (ореол) жасайды, алайда маман үшін мұндай мінез-құлық кәсіпқойлықтың белгісі болып табылмайды.

Медициналық қызметкер ореолының әсері емдеу мекемесі мен оның қызметкерлерінің жұмысы мекеме ішінде де, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары (газеттер, журналдар, теледидар, Интернет және басқалар) арқылы да танымал етілетін жағдайда қарым-қатынаста өте тиімді және оңды болады. Пациенттер өздерін кімдердің емдейтінін, олардың табыстары мен жетістіктерін біледі.

Дәйектілік әсері (аванс беру).  Пациенттің медбикені қабылдауы кейде бөгде, кейбірде емдеу мекемесінен мүлдем алыс дереккөздерден (басқа медбикелер, осы ауруханада емделген пациенттер, дәрігерлердің кездейсоқ әңгімелесулері және басқа) алынған мәліметтер негізінде құрылады. Бұл әсер адам туралы пайымдаудың алдын ала әйтеуір бір жерде, әйтеуір бір кезде, әлдекімнен алынған деректерден қалыптасуына әкеп соғады. Пайымдау дәл емес немесе тура қарама-қарсы болып шығады.

Өз қасиеттерін басқа адамдарға проекциялау әсері. Медициналық бикені қабылдаудағы оңды көзқарасқа оның байсалды сөйлеу мәнері, пациент стиліне жақын қарап-тексеру мен іс-әрекеттерді асықпай жүргізуі (оның өзі осындай), ал теріс көзқарасқа  – тура қарама-қарсылық: шу, жылдамдық, қарқын (бұл оның стилі емес) және де бұл пациент көзқарасы бойынша жаман, жағдай жасауы мүмкін.

      Коммуникациялар қажеттілік ретінде

Бикелік іс өзіне зерттеп-тексеру мен бұдан кейінгі емдеу процесіндегі міндетті элемент ретінде пациентпен сұхбатты қамтиды.

Бастапқы медициналық-санитарлық көмек (бұдан әрі – БМСК) ұйымына бірінші келуінен бастап, бұдан кейін науқасты емделуге жатқызу, оны басқа ауруханаға немесе бөлімшеге ауыстыру мүмкіндігі немесе стационардан шығару кезінде; отаға дейінгі және кейінгі күтім жасау, әртүрлі емшараларға үйрету мен дайындау процесінде барлық деңгейлер мен буындардағы медициналық бикелерге науқастармен қарым-қатынасты кәсіпқойлықпен жолға қою, ынталандыру мен қолдау көрсету қажет. Қарым-қатынас қажеттілікке, емдеу процесінің элементіне айналады.

Әртүрлі пациенттерде қарым-қатынастағы қажеттіліктердің ең әртүрлі болуы мүмкін екендігі құпия емес. Кеңес, жұбату,  консультация, көмек, сондай-ақ  жай, әдеттегі «өмір үшін» әңгімелесу. Оның ауруы аясында пациентке іс-тәжірибелік пайда әкелуі мүмкін тиімді қажеттілік қарым-қатынасты қалыптастыру оңай емес, өйткені бұл үшін арнаулы дағдылар, тыңдай білу шеберлігі, сұрақтар беру өнері, жылылық пен қамқорлық таныту мен қолдау талап етіледі. Коммуникация ережелерін тиянақты білу мен медбикенің ерекше жеке қасиеттері керек.

  1. Коммуникацияның барлық элементтері  өзара тығыз байланысқан, сондықтан олардан қандай да бір ең бастысын бөліп көрсету айтарлықтай қиын. Бірге күйіну, құрмет пен шынайылықты өзара қарым-қатынасты жеңілдететін факторлар ретінде есептеу қабылданған, алайда бұл элементтерді іске асыру үшін міндетті шарт  «тілектестік» болады деп ұйғаруға барлық негіздер бар [2].

Емдеу мекемелерінің клиенттері қарым-қатынас процесі үшін қажетті қасиеттерді әртүрлі дәрежеде иеленген. Бұл айырмашылық зиятпен, біліммен, дінге көзқараспен, тәрбиемен және қарым-қатынасты ұйымдастыру үшін мақсатты тәсілдерді қамтамасыз ететін бірқатар өзге де өте маңызды сипаттамалармен анықталады. Алайда бұл, бір қарағанда қарым-қатынастың әртүрлі құрамдастары өзара әрекеттестіктің шашыраңқы элементтері емес, қарым-қатынас уақыты бойынша әртүрлі үйлесіммен қарым-қатынас  процесінде өзара тығыз сабақтасып кетеді.

Вставка.  Егер медициналық ортаның коммуниканттары серіктестердің ішкі құндылықтық  бағдарлануын түсінбейтін болса, онда бұл түсінбестік оларға, сондай-ақ қарым-қатынасқа қатысатын пациенттерге  өздерінің рөлдік нұсқауларынан аттап өтіп, шынайы сұхбат қалыптастыруға мүмкіндік бермейді.  Сенімгерлік және пайдалы әңгімелесу бола қоймайды.

Әрбір жеке адам мінезінің бірегейлілігі бәрінен бұрын қарым-қатынас арқылы және тек содан кейін ғана оның қызметі (істері) арқылы айқындалатыны бұрыннан белгілі.

      Қарым-қатынастағы өзара әрекеттестікті құру негіздері [3]

 1 суретте   коммуникациялық блок –  «медициналық қызметкер-пациент» жүйесін құрайтын басты құрамдастар бар сұлба ұсынылған, ол өзіне тілектестік, тыңдай білу шеберлігін, басқа адам туралы мазасыздану танытуды, ашықтықты, бірге күйінуді, қарым-қатынастағы шынайылықты, құрметтеуді қамтиды.

Олардың көпшілігі жүйелі түрде   эмпатия заманауи түсінігіне енеді.

Толығырақ "Аға медбике" журналының 2017жылғы 10-нөмірінен оқыңыздар.

Cондай-ақ "ACTUALIS: Медицина" ЭЖ-ндегі  материалдарды оқыңыздар.

Пациентпен жұмыстағы әңгімелесу бикелік бастапқы психологиялық диагноз қою элементі ретінде

Медициналық бике жұмысындағы этика мен деонтология

Орта буын медициналық қызметкердің кәсіптік қызметіндегі қарым-қатынас



Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

Записаться

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

Живое общение с редакцией






© 2007–2017  «Медицина  МЦФЭР - Казахстан» 

Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Медицина МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

По вопросам клиентской поддержки:         +7 (727) 237-77-04



  • Мы в соцсетях
Сайт предназначен для работников сферы медицины

Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
зарегистрируйтесь.
Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
  • доступ к 1 500+ полезным статьям
  • 1 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
  • алгоритмы, СОПы, инструкции
  • ежедневно обновляемая информация
  • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Я тут впервые
И получить доступ на сайт Займет минуту!
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль